“en iyinin iyisi”

Dipnot Yayınları’nın sinema dizisi yavaş ama özenli adımlarla ilerliyor. Dizinin son kitabı Ertan Yılmaz’ın çevirdiği bir Godard biyografisi oldu. İşte kitaptan kısa bir tadımlık. Colin MAcCabe, Godard’ın sinemasının bütününü değerlendiriyor:

Godard’ın imgeye bağlanımı ve ona saygısı dünyanın geleceği açısından eleştireldir, çünkü her türlü iyimser bakış açısı işit-görsel medyamızı gerçek enformasyon kaynaklarına dönüştürmeye yönelik gerçek girişimleri, Godard’ın derslerinin can alıcı olduğu girişim- leri içermelidir. Ancak böylesi bir argüman aynı zamanda Godard’ın sanatının zorluğunu ve zorunlu olarak az sayıda izleyicisi olduğunu hesaba katmak zorundadır. Godard Cannes’da Sinema Tarih(ler)i için basın konferansında, kendisinin ve Miéville’nin izleyicisinin en doğru bir şekilde dünyadaki 100.000 arkadaş olarak tanımlanabileceğini söyledi.

20. yüzyılda avangard sanat ile ilerici bir politika arasında ilişki kurma çabalarının tümü iç karartıcı başarısızlıklar olmuştur. Godard’ın izleyiciyle ilişkisini arkadaşlık açısından tanımlaması o politik söylemlerin terimlerini değiştirir. Shelley’in insanlık için yasa yapma vaadinde bulunduğu Romantikler’den itibaren sanat dünyayı kurtarmayı vaat etmiştir. Eğer sonsuzluk üzerine bu hümanist iddiayı ve estetik kurtuluşa dair politik vaadi reddedersek, o zaman belki de geriye kalan tek şey bireysel tanıklıktır. Bu yazıyı yazarken kendimi tekrar ve tekrar Godard’ın sinemasına bağladığımı biliyorum. Yaşam çoğu kez yorucu hale gelir; hepimiz, kendi kusmuğuna dönen köpek gibi, ne yazık ki sınırlı bir repertuar içinde yineleme yapmakla suçlanırız. Ancak bu sinema, merak uyandırmada, aydınlatmada ve bilgilendirmede asla başarısız olmadı. Filmlerin çoğunu elde etmek aşırı derecede zordur. Yine filmlerin çoğu bu sinemanın hazinesini vermeye başlamadan önce sürekli izlenmeyi gerektirir.  Bu sinemanın bir bölümü inişli çıkışlıdır. Ancak en kötüsü bile zekicedir ve en iyinin iyisi oradadır.

Colin MacCabe, Godard: Sanatçının yetmiş yaşında bir portresi, çev. Ertan Yılmaz, Dipnot.

Richard Leacock (1921-2011)

Geçtiğimiz hafta 89 yaşında ölen Richard Leacock hiç kuşkusuz belgesel sinemanın en önemli isimlerinden biriydi. Doğrudan Sinema (Direct cinema) akımının öncüsü olan Leacock, sinemaya olan ilgisinin 11 yaşında Trans-Siberya demiryolunun inşasını konu alan Turksib (Victor A. Turin, 1929) filmini izledikten sonra başladığını belirtiyor. Bu filmin ardından bir kamera edinmeye karar veren Leacock, ilk filmi Kanarya Adaları Muzları’nı 14 yaşında çekti ve kurguladı.  Film teknolojisini daha iyi öğrenebilmek için Harvard’da fizik okudu. Savaş fotoğrafçılığı deneyiminin ardından Luisiana Öyküsü’nde Robert Flaherty’nin asistanlığını yaptı. Kısa yaşam öyküsünü ve başlıca filmlerini, Leacock’ın yazımına katkıda bulunduğu Wikipedia maddesinden takip edebilirsiniz.

Esas üzerinde durmak istediğimiz konu, Leacock’un 1960’ların sonunda Godard’la kurduğu işbirliği ve bunun sonucunca gelen One A.M ya da One P.M adlı yarım kalmış proje… Hikâye, Leacock’un ortağı belgeselci D.A. Pennebaker’la birlikte Godard’ın Çinli Kız (La Chinoise) filminin ABD dağıtımını üstlenmesiyle başlıyor. Leacock ve Pennebaker filmin gösterimlerine katılmak üzere Godard’ı 1968’de ABD’ye davet ederler. Bu ziyaret sırasında Godard’la birlikte One A.M. (One American Movie) (Bir Amerikan Filmi) adlı bir film çekmeyi tasarlamaktadırlar. Gerisini Colin MacCabe’in geçtiğimiz günlerde yayınlanan Godard biyografisinden dinleyelim:

Bu film Kara Panterler’in liderlerinden biri olan Eldridge Cleaver’dan genç bir Wall Street bankerine kadar Amerika’nın bir portresiydi ve karşı-kültürün rock ikonlarından Jefferson Airplane ile zirvesine çıkıyordu. Hem Leacock hem de Pennebaker çekimlerde kameraman olarak çalıştılar ve Godard daha sonra kameranın neyi çektiğini hiç bilmediğinden şikayet etti. Ancak bu hoşnutsuzluk kendisini çekimler sırasında göstermedi. Bu yalnızca Godard’ın kendisini çekimler sırasında adı Bir Amerikan Filmi (One A. M. [One American Movie], 1968) olan filmi tamamlayamaz bulduğu kurgu odasında ortaya çıktı.

Colin MacCabe, Godard: Sanatçının yetmiş yaşında bir portresi, çev. Ertan Yılmaz, Dipnot Yayınları, 2011, s. 252-53.

Godard, projeden çekildi. Ancak, mali açıdan ortak yapımcılara karşı sorumlu olan Pennebaker’ın filmi tamamlaması gerekiyordu. Filme Paralel Bir Film (One P.M.—One Parallel Movie) adını verdi. Godard daha sonraları bu filmi Bir Pennebaker Filmi (One P. M.) olarak adlandıracaktır. Filmle ilgili ayrıntılı bir yazıyı şu adreste bulabilirsiniz.

Godard’ın Leacock ve Pennebaker’ın sinemasıyla ilişkisi oldukça tartışmalıdır. 1963-64’de Cahiers du cinéma sözlüğünün Leacock maddesini yazar (Jean-Luc Godard, ‘Richard Leacock’, ‘Dictionnaire de 121 Metteurs en Scene’ içinde, Cahiers du Cinema, XXV (December 1963-January 1964), 40) ve onun kameranın konumunu iyice düşünmeksizin ham gerçekliği yakalama fikrini eleştirir. Godard’a göre Doğrudan Sinemacılar,

filmleri estetik olarak düşünmüyordu; çekim açısı ya da objektif meselesini göz önüne almıyorlardı. Ancak Godard’a göre bu sorular olmaksızın, yönetmen ile izleyici arasındaki bir ilişki olarak kamerayı düşünmeksizin, gerçekliği yakalama şansı yoktu. Cahiers du cinéma okuyucularına Leacock’un filmini izlemek yerine Kennedy’nin başkanlık seçimi kampanyası üzerine bir kitap satın almalarını tavsiye etti (G: 202-203/I: 250-51). Aynı yıl başında Godard Fas’ta (Jean Seberg’in canlandırdığı) başrol oyuncusunun kendini içinde bulduğu dünyayı hiç anlayamayan Patricia Leacock adlı bir televizyon muhabiriyle ilgili bir kısa film (Büyük Dolandırıcı [Le Grand escroc, 1963]) çekmişti. Aynı dönemde Godard, Leacock’un filmleriyle yeterince ilgilenmişti, çünkü 1964 yılında Paris üzerine çekeceği bir kısa film (Montparnasse-Levallois) için onun kameramanı Albert Maysles’i kullanmak istiyordu. Bu film kurmaca olsa da, Godard, Maysles’den “sanki üzerinde hiçbir kontrolü olmayan olayların karşısında duruyormuş gibi, bir haber filmi kameramanı tarzında çekim yapmasını” istedi. “Olayı mümkün olan en iyi şekilde düzenlemeye çalıştım, ancak teatral bir yapım gibi yönetmedim” (G: 212/I: 259).

Colin MacCabe, Godard: Sanatçının yetmiş yaşında bir portresi, çev. Ertan Yılmaz, Dipnot Yayınları, 2011, s. 251-52.

Richard Leacock’un yayına hazırlanmakta olan özyaşamöyküsü Orada Olma Duygusu: Bir Yönetmenin Anıları’nı merakla beklediğimizi belirtelim. Bir Dijital Video Kitap olarak tasarlanan bu anılarla ilgili daha fazla bilgiyi de Canary Banana Films’den alabilir ve önsiparişte bulunabilirsiniz.